Kies een onderwerp

Diverse tips van mijzelf die heb verzameld tijdens het bierbrouwen. 

 

Voordat ik ga brouwen maak ik altijd even een checklist. Omdat ik maar een paar keer per jaar brouw, ongeveer om de 6-7 weken vergeet ik wel eens het een en ander. Door de checklist te gebruiken weet ik altijd waar ik op dat moment sta.

Klik op de link hieronder om mijn checklist te downloaden (rechtsklikken - Opslaan als).

Download hier de Checklist

[edit] Inmiddels heb ikzelf de checklist niet meer nodig :-)

 

 

Tijdens het bottelen moet er suiker toegevoegd worden om koolzuur te vormen. Nu kun je in elk flesje een schepje suiker doen. Maar dit is best veel werk, vooral als je veel flesjes moet bottelen. Er is ook een andere optie.

- Giet de inhoud van de mandfles in een andere mandfles en laat de droesem achter
- Weeg 5-8 gram suiker per liter bier af
- Meet 5-8 ml water per liter bier af
- Voeg het suiker en water samen
- Kook het suikerwater
- Laat het suikerwater afkoelen
- Voeg de suikerwater toe aan de gistfles

Ik werk meestal met batches van 25 liter bier. Dit betekend 125-175 gram suiker in 125-175 ml water. Voor de zekerheid kan de mandfles gewogen worden om te bepalen hoeveel liter vloeistog erin zit. Het gewicht hieronder is zonder de mand!

 5 liter   1600 GR
 10 liter  3 KG
 20 liter  3,4 KG
 25 liter  3,9 KG

Op deze manier zit er in elk flesje evenveel suiker.

 

Ik maak gebruik van een propaan gasfles van Primagaz, zo'n grijze van staal. De gasinhoud van deze flessen is 10,5 KG volgens de website. Op de fles staat het lege gewicht van de fles, in mijn geval 12,3 KG. In totaal zou een volle fles dus 22,7 KG wegen. Op deze manier is d.m.v. wegen goed in de gaten te houden hoeveel gas er nog in de fles zit. Het mag natuurlijk niet gebeuren dat de fles leeg komt te staan tijdens het brouwen.

 

 

(oud nieuws) Aangezien ik niet zo handig ben met Photoshop ben ik opzoek gegaan naar een eenvoudiger programma. Voor het maken van mijn etiketten gebruik ik nu Photofiltre, klik hier voor de websiteHet programma is niet alleen eenvoudiger maar ook erg betaalbaar. Met wat oefening kun je na een paar avonden een leuk etiket maken.

Na het maken van een etiket print ik het uit op normaal kopieer papier. Daarna plak ik het op de flesjes met een pritt stick.

Als ik geen zin heb om mooie etiketten te maken print ik gewoon alleen de naam en botteldatum op op een zelf klevend etiket van de Hema.

Sinds 2013 gebruik ik Photoshop om mijn etiketten mee te maken. Deze print ik in zwart-wit uit met een hele oude tweede hands Zebra carbon etiketten printer.

 

 

Heb je ook interesse in het brouwen van je eigen bier. Dan kan ik je absoluut een Workshop bierbrouwen aanraden bij de Brakke Brouwer. Je leert in 1 dag best veel en kunt zo bepalen of je er verder mee wil. Geef je hier op voor een workshop.

 

 

Onder 'beslag' word verstaan het mout met water dat bij het aanvangen van het brouwen wordt gestort. Een gemiddeld beslag is 3,5 liter water per kilo mout.

Bij een dik beslag zit er relatief veel mout in de hoeveelheid water. Dit is geschikt voor een donker en zoet bier.
Gemiddeld 3 tot 3,5 liter water per 1 kilo mout

Bij een dun beslag zit er relatief minder mout in de hoeveelheid water. Dit is geschikt voor een lichter en droog bier. Gemiddeld 3,4 tot 4,5 liter water per 1 kilo mout

Beslagdikte kan globaal berekend worden: "liter gewenst bier / hoeveelheid kilo mout"
B.v. 20 liter / 4,5 kilo = 4,44 dus een dun beslag voor een licht biertje

 

 

Om je brouwsel goed te laten gisten heb je goede gist nodig. De zakjes van Wyeast zijn prima en werken vrijwel altijd. De zakjes van Wyeast moeten wel eerst gestart worden, dit kan op drie manieren.

1) Volgens de instructie op de verpakking moet je een giststarter maken.

2) Je kunt het zakje een paar uur voordat je het nodig hebt smacken. Roer de gist direct na het koelen door je wort en houd het goed in de gaten.

3) Je kunt ook het zakje smacken en dus je gist starten via de volgende procedure. Bekijk de fabricage maand, trek dit van de huidige maand af. B.v. Het is nu maand 11, de fabricage maand is 5, je houd 6 over. Je kunt 5-6 dagen voordat je gaat brouwen het zakje al smacken en op kamer temperatuur bewaren.

Als het zakje bol wordt zet het dan terug in de koelkast.

Let wel dat als de gist te lang van te voren gestart wordt er misschien te weinig gistcellen overblijven. Zorg ervoor altijd een zakje korrelgist in huis te hebben voor het geval de gisting niet op gang komt.

In de regel moet je waterslot binnen 24-48 uur gaan pluppen. Eventueel schudden van het gistvat kan een beetje helpen on het gisten op gang te helpen

 

 

Het bepalen van de zuivere hoeveelheid alcohol is voor een thuisbrouwer niet mogelijk. Wel is het mogelijk om dmv een hydrometer het soortelijk gewicht (SG) van de vloeistof te bepalen. Dit gebeurd bij 20 graden. Na het brouwen, voordat je het bier laat gisten meet je het SG. Vaak bevindt het begin SG zich dit ergens rond de 1050. Als de eerste en tweede gisting achter de rug zijn, net voor het bottelen meet je nogmaals het SG. Dit eind SG zal lager zijn dan het begin SG. Met de volgende formule kun je het alcohol percentage berekenen:

begin SG - eind SG * 0.136
 
Voorbeeld: begin SG: 1080 eind SG: 1010. Het verschil is dus 70
Het alcohol percentage voor het bottelen is dan: 70 * 0.136 = 9,5%
 
Als je tijdens het bottelen nog suiker toevoegt kun je er 0.3~0.5 bij optellen
 
 
Let op! Dit is ver weg van een accurate meting. Het alcohol percentage wordt bepaald door vele facetten. Zie dit forum bericht om meer duidelijkheid te krijgen: Klik hier voor het forum bericht.
 

 

Om geen infectie in het bier te krijgen is het nodig om schoon te werken. Dit geldt tijdens het brouwen, maar ook tijdens het bottelen. De flesjes moeten stuk voor stuk brandschoon zijn. Zo ga ik te werk:

Apparatuur

De hevelfilter, slangen, roerspaan, ketels en gistvat dienen allemaal ontsmet te worden. Ik doe dit met warm water met daarin wat Chemipro Oxi of Puro Oxi. Chemipro Oxi is een gemeen goedje, de apparatuur hoeft maar 2-5 minuten in contact te zijn met het water / oxi mengsel. Naspoelen schijnt niet nodig te zijn, maar ik doe het wel. Puro Oxi is wat vriendelijker. Ook dit mengsel hoeft maar 2-5 minuten in contact te zijn met de apparatuur. Naspoelen is aanbevolen. Voor beide reinigingsmiddelen geldt dat er 4 gram per liter nodig is, dit is ongeveer 1 eetlepel.

Flesjes

Als ik een flesje leeg heb spoel ik het direct om en bewaar het op z'n kop in bv een krat. Op de dag dat er gebotteld wordt worden de flesjes per 4 in de gootsteen ondergedompeld in een mengsel Chemipro Oxi of Puro Oxi. Ik laat de flesjes een tijdje staan met het goedje erin. Daarna wordt de binnen en buitenkant goed gespoeld. Via de opening kun je tegen het licht in kijken om te zien of de binnenkant schoon is. De vulslang en andere apparatuur dat nodig is voor het bottelen worden ook ondergedompeld.

[edit] sinds 2018 gebruik ik een flessenspoel apparaat van Avinnatore. Met dit apparaat is het spoelen van de flesjes voordat er gebotteld word heel eenvoudig.

 

 

Tijdens het maischen word het beslag (mout - water mengsel) een aantal keren verwarmd. Tussen het verwarmen door dient het beslag voor bepaalde tijd te rusten (de tijden vind je in het recept). Het rusten moet op een constante temperatuur gebeuren. De meest gangbare rust temperaturen zijn 62, 72 en 78 graden.

Om je beslag tijdens het rusten op deze temperatuur te houden hoef je geen ingewikkelde dingen te doen. Ik gebruik hiervoor een slaapzak die ik eens voor een tientje heb gekocht. De eenpersoons slaapzak worden voor het rusten over de maisch ketel getrokken en isoleert voldoende om het beslag een uur constant op temperatuur te houden.

 

 

Dit is een veelgehoorde vraag. Het is wat lastig te beantwoorden, want van inkoop dat een drinkbaar biertje kan wel 5 maanden overheen gaan. Vandaar maar even een opsplitsing van de gemiddelde tijden. De tijden zijn ook nog eens afhankelijk van het recept en de hoeveelheid. Ik brouw altijd 25 liter.

  Bedenken of zoeken van een recept   Van 10 minuten tot meerdere uren
  Aankoop ingrediënten   Van 30 minuten tot een paar uur, als ik het ga halen
  Wegen en schroten   1,5 uur
  Opbouwen brouw spullen   2 uur
  De brouwdag (excl. opruimen)   5 tot 7 uur afhankelijk van het recept
  Reinigen en opruimen   2 uur
  Hoofd gisting   4 tot 7 dagen in het gistvat
  Nagisting / rijping   4 weken tot 2 jaar (!) in de gistfles
  Bottelen en reinigen van flessen   4 uur per batch
  Rijpen op fles   Van 4 weken tot een paar jaar

 

 

 

Laatst was ik 'vergeten' om suiker toe te voegen tijdens het bottelen. Na een maand in de flesjes was er dus geen koolzuur ontstaan. Het bier was heerlijk, maar zonder koolzuur is het toch niet af. Ik heb daarom alle flesjes geopend en er alsnog een halve theelepel kristalsuiker aan toegevoegd.

Dit moet wel voorzichtig in de gootsteen gebeuren. Direct na het toevoegen van een paar korrels suiker kan het bier eruit spoelen. Als je dit even een paar minuten laat staat is het bier weer rustig en kun je de rest van de suiker toevoegen.

 

 

Meet bij elke brouw de pH waarde van het beslag. Per recept kan deze waarde anders zijn, dit wordt veroorzaakt door de mout en het water. De pH waarde van alleen het brouwwater controleren heeft daarom geen zin. Eventueel kan het beslag zuurder worden gemaakt. Donkere mout geeft een lichtere pH waarde dan lichte mout. De pH waarde moet tussen de 5.6 en 5.4 zitten, dit is te meten met een pH papiertje.

 

 

Alle ingredienten kunnen bederven. Op een zaklje gist staat altijd een fabricage datum, gist is slechts een aantal maanden te bewaren. Doe dit onder in de koelkast.

Hop heeft een uiterste houdbaarheid datum. Bewaar hop altijd goed afgesloten in de koelkast. Hop is goed te bewaren in plastic bakjes of afsluitbare zakjes.

Mout kan worden bewaard in plastic tonnen, het liefst in het donker, maar hoeft niet in de koelkast.

 

 

Je kunt gerust de 42 graden stap overslaan. Door te starten bij 62-63 graden zal het schuim langer blijven staan. Het bier krijgt hierdoor ook meer body!

Een vol bier

Wil je een vol bier dan zul je korter (10 minuten) moeten maischen op 62-63 graden en langer (45-60 minuten) op 72 graden.

Een droger lichter bier

Een droger bier dat verder doorgist is te verkrijgen door langer (45-60 minuten) te maischen op 62-63 en korter (10-15 minuten) op 72 graden.

Een droger en lichter bier vereist een dun beslag. bv 3,5-4 liter water per kilo mout. 

Een zoet (donker) bier

Een dikker beslag zal een zoeter bier opleveren. Een dik beslag is ook goed geschikt voor donkere bieren. Gemiddeld is dit 2,3-2,7 liter water per kilo mout.

Teveel koolzuur vermijden

Teveel koolzuur ontstaat meestal door te veel suiker tijdens het bottelen. Het kan ook zijn dat het bier nog niet uitgegist is. Een infectie kan ook teveel schuim geven. Gangbaar is 5-8 gram suiker per liter. Koolzuur is niet bij elk type bier prettig. Voor een stout gebruik ik vaak 4 gram per liter.

Juist spoelen

Spoelen is een belangrijk proces waarbij de suikers met de vloeistof uit de maisch worden gespoelt. Laat voordat je gaat spoelen de maisch 5-10 minuten staan om het filterbed te vormen. Filter eerst een paar liter en gooi dit terug in maisch pan. Dit dit zonodig nog een keer tot de wort helder is. Het spoelen kan wel een uur in beslag nemen en is klaar als het laatste beetje wort uit te pan een SG van 1010 heeft.

 

 

Het ligt er uiteraard aan welk type bier er gebrouwen word. Als voorbeeld nemen we 18 liter van Den Enghel tripel:

5000 gram Pilsmout 3 EBC  6,75 per 5000 gram
500 gram Munichmout 17 EBC  2,95 per 1000 gram
500 gram Tarwemout 4 EBC  2,85 per 1000 gram
40 gram Hallertau Mittelfruh hop  4,95 per 100 gram
20 gram Hallertau Hersbruckerhop  4,95 per 100 gram
500 gram Rietsuiker  3,25 per 1000 gram
5 gram Iers mos  3,45 per 50 gram
1 zakje Wyeast 1214 XL Belgian abbey gist   6,49 per stuk
Koriander en kruidnagelen  0,50
 Totaal   €36,14

Prijzen zijn van februari 2018
Exclusief verzendkosten, flesjes, doppen, etiketten, water en gas!

 

 

Koop een paar pakjes appelsap en twee flesje verse La Trappe Dubbel, of ander bier dat nagist op de fles
Probeer zo schoon mogelijk te werken en gebruik waar mogelijk Starsan
Schenk beide flesjes uit en laat ong 1 cm depot in de fles
Desinfecteer de bovenkant van het pakje appelsap en het rietje met Starsan
Steek het rietje in de aluminiumfolie van de appelsap en knijp het pakje leeg in het flesje
Schud de flesjes nadat je ze hebt afgesloten met een ballon
Wacht rustig tot de ballon rechtop staat, dit duurt 24-48 uur bij een temperatuur van ongeveer 22 gr
Voor het vergroten van de giststarter los je 1 deel moutextract op in 10 delen water
Kook gedurende 10 minuten en schenk de oplossing in een afgesloten Erlemeijer
Sluit de Erlemeijer en laat de fles nu afkoelen bv onder de kraan
Giet de inhoud van het flesjes waaraan je appelsap heb toegevoegd bij de moutextractoplossing
Zet de erlemeyer op een megneetroerder en wacht rustig totdat het waterslot duidelijk gaat werken, 24-36 uur
Laat de starter staan totdat de activiteit van het waterslot minder wordt en de kleur van je starter die van koffie verkeerd heeft
Zet de starter in een koelkast om de gist te laten bezinken of om te bewaren voor een paar dagen.
Giet de vloeistof dat boven de gist staat af (ong. 80%), je gooit dus niet alle vloeistof in je wort!

Als de starter klaar is heb je voldoende gist voor 20-25 liter wort met een begin SG tot 1100. Als de starter eerder klaar is dan de bedoeling is kun je de gist in de koelkast bewaren tot maximaal een week.

Om zelf uit te rekenen hoeveel gist je nodig hebt kun je de calculator van Mrmalty.com link gebruiken

 

Eisbock is een methode om op een eenvoudige manier meer alcohol uit bier te verkrijgen. Dit gebeurd door het bier in de vriezer te leggen. Hierbij zal het water eerder bevriezen dan de alcohol. Door erna het bier te ontdooien, zal eerst de alcohol en smaakstoffen vrij komen. In feite krijgt je een geconcentreerde variant van je bier doordat het water achterblijft in de petfles.

- Doe 3 flesjes zwaar bier in een 1,5 liter petfles. Bv Chimay Blauw, Dubbel Bock, Gulden Draak of een thuis brouwsel
- Op dit moment is het ook een leuk idee om er bv fruit aan toe te voegen
- Leg de petfles in de vriezer en zorg ervoor dat alles goed bevriest, dit kan 48 uur duren
- Als je de Eisbock wil drinken haal de petfles dan uit te vriezer en zet deze op z'n kop in een glas oid
- Na verloop van tijd begint de alcohol met de smaakstoffen in het glas te druppelen. Na een tijdje is het ijs in de fles helder wat betekend dat alle alcohol en smaakstoffen eruit zijn gelopen
- Je hebt nu een zeer geconcentreerde versie van het bier met wel 12-25% alcohol met heel veel smaak. Proost

 

Klik hier om de Struise Eisbock Tool te downloaden linkHiermee kun je het alcohol percentage van je Eisbock bij benadering uitrekenen.

 

 

Via onderstaand schemaatje kun je zelf bepalen wat de verhouding tussen vol en droog bier word:

Voller bier   Droger bier
Temperatuur  Minuten   Temperatuur   Minuten
 62 graden  0-10 minuten    62 graden  45-60 minuten
 72 graden  45-60 minuten    72 graden  10-15 minuten

 

 

 

In dit artikel staat een lijstje van commerciele bieren van waaruit de gist opgekweekt kan worden.

 

 

Voor het brouwen van bier word gebruik gemaakt van Bitterhop en Aromahop. Sommige hopsoorten zijn geschikt voor zowel bitterheid als aroma's. Bitterhoppen hebben een hoger Alphazuur (5,5-21%) dan Aroma hoppen (3-12%). Bitterhoppen worden 60-90 minuten gekookt en Aroma hoppen 0-30 minuten.

 Bitterhop  Aromahop  Bitter en Aroma
 Simcoe 11,5-15%  Cascade 5,5-9%  Amarillo 8-11%
 Summit 15-17%  Willamette 4,5-6,5%  Challenger 6,5-8,5%
   Fuggle 3-5,6%  Citra 10-12%
   Saaz 2,5-4,5%  Northern Brewer 8-10%
   Golding 3-6,5%  Brewers Gold 6-7%
   Hallertau Mittelfruh 3-5,5%  Centennial 7-12%
   Hallertau HersBrucker 1,5-4%  
     

Zie hier een website met veel hopsoorten en hun eigenschappen en alternatieven link

Zie hier voor een lange lijst met hopsoorten en hun eigenschappen (2MB) link

 

 

Voor een goede vergisting is het belangrijk om tijdens het proces de temperatuur zo constant mogelijk te houden. Thuis is dit erg lastig. Als je ruimte genoeg hebt is het aan te raden om een gistkast te bouwen, bv van een oude koelkast.

Na het brouwen en koelen vind de hoofdvergisting plaats. Bij een bovengistend bier gebeurd dit op 15-25 graden afhankelijk van het gisttype. Op het gistzakje of website van de fabrikant staat altijd de ideale temperatuur vermeld. De hoofdvergisting duurt 2 tot 5 dagen bij een zo constant mogelijke temperatuur. Als het SG 5 tot 10 punten boven het verwachte eind SG is gekomen kan er worden overgegaan op nagisting.

De nagisting gebeurd in mijn geval in een glazen gistfles. Het bier word dus na de hoofdvergisting overgegoten van een plastic vat naar de fles. Ik doe dit om verder te kunnen experimenteren met toevoegingen. Het brouwsel word bv opgesplist in 2 kleine flesjes van 10 liter met in elke fles een andere toevoeging. De nagisting duurt 1 tot 5 weken op dezelfde temperatuur of iets hoger als de hoofdvergisting.

Als je een plek hebt waar je je bier op 0-3 graden kan bewaren dan is na de navergisting lageren een optie. Tijdens dit proces zal het bier helder worden.

Voor de meeste kant en klare gist is 1 zakje geschikt voor 20 liter wort. Als je meer wort hebt dan gebruik je een extra zakje. Op het zakje staat ook wat de maximale SG waarde is waarbij de gist nog werkzaam is.

Na het bottelen (met suiker) zet je de flesjes weg op dezelfde temperatuur als tijdens de hoofdvergisting. Door het toevoegen van suiker zal er hergisting in de fles plaatsvinden. Dit duurt ongeveer 5 dagen!.

 

 

Welke suiker er tijdens het koken van de wort word gebruikt schijnt niet heel veel uit te maken. Dure kandijsuiker is vaak te koop in de mooie dikke brokken. Maar volgens een deskundige van de suikerunie zou dit hetzelfde zijn als kirstalsuiker, wat goedkoper te vinden in.

 

 

Voor het brouwen met graan (dus geen extract) heb je best veel spulletjes nodig. Ik heb een lijst met apparatuur gemaakt inclusief prijzen en links. Een voorbeeld van een startset vind je hier.

 

De gangbare regel voor maischwater is: Kilogram mout x 3,5
De gangbare regel voor spoelwater is: Kilogram mout x 2

Alles is uiteraard afhankelijk van de grote van je maischketel. Mijn ketel is 30 liter, laatst had ik een recept waar 9 kilo mout in ging. Dit zou betekenen 9 x 3,5 = 31,5 liter water. Omdat dit niet past heb ik de hoeveelheid water aangepast.

Voor het spoelwater geldt hetzelfde, maak ruim water klaar (80gr.) Tijdens het spoelen spoel je net zolang totdat de kookketel vol is. Je wilt immers niet minder bier brouwen dan op het recept staat.

 

 

Sommige gisten hebben een zogenaamde Diacetyl rust nodig. Vaak staat dit beschreven op de verpakking of website van de gist fabrikant, een voorbeeld is Wyeast 2124. Bij elke vergisting zal er Diacetyl ontstaan, maar bij teveel van dit stofje zal het bier naar boter gaan smaken, dit is geen fijne bijsmaak.

Om dit te voorkomen is dus de Diacetyl rust nodig. Zorg dat tijdens de hoofdvergisting het bier nog niet helemaal is uitgegist. Voordat de hoofdvergsiting klaar is hevel je het bier over (in een gistfles) en laat het een dag op dezelfde temperatuur staan als de hoofdvergsiting. Zet het bier daarna pas weg voor de lagering.

 

Ik weeg regelmatig na het brouwen en na het vergisten het gewicht van mijn brouwsels. Bier weegt iets zwaarder dan water, maar het verschil is in deze kleine hoerveelheden te verwaarlozen. Om de inhoud te bepalen moet je wel het leeggewicht van je gebruikte fles of vat weten. Hieronder een kleine tabel met het gewicht van de verschillende flessen. Het gewicht hieronder is zonder de mand!

 5 liter glazen fles  1600 gram
 10 liter glazen fles  3 kilogram
 20 liter glazen fles  3,4 kilogram
 25 liter glazen fles  3,9 kilogram
 40 liter plastic Kruizinga vat  1400 gram
 30 liter wit plastic vat  1200 gram

 

 

 

In onderstaande tabel kun je aflezen hoeveel suiker bij een SG waarde past. Als de SG waarde na vergisting nog te hoog is zal je alcohol percentage te laag zijn. Om dit te herstellen kun je onderstaande tabel ook gebruiken, voor een voorbeeld, zie onder.

Meet het SG van je wort met een hydrometer
Kijk in de SG kolom van de tabel wat de aanwezige hoeveelheid suiker is en hoeveel alcohol daardoor geproduceerd zou kunnen worden
Als je meer alcohol in je bier wilt; kijk in de tabel hoeveel suiker daarvoor nodig is en vergelijk het met de hoeveelheid suiker die al aanwezig is in de wort
Reken uit hoeveel extra suiker je nodig hebt om het SG te verhogen naar het verlangde SG en voeg dat toe aan je wort

 

                  Eind SG              
  Gemeten      1004  1006   1008   1010   1012   1014   1016   1018   1020   1022   1024   1026   1028   1030 
    Suiker g/l   10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 70 75
      Alcohol                            
  1030 75   3,4 3,1 2,9 2,6 2,3 2,1 1,8 1,6 1,3 1 0,8 0,5 0,3 0
  1035 87   4 3,8 3,5 3,3 3 2,7 2,5 2,2 2 1,7 1,4 1,2 0,9 0,7
  1040 100   4,7 4,4 4,2 3,9 3,6 3,4 3,1 2,9 2,6  2,4 2,1 1,8 1,6 1,3
  1045 112   5,3 5,1 4,8 4,6 4,3 4 3,8 3,5 3,3 3 2,7 2,5 2,2 2
  1050 123   6 5,7 5,5 5,2 4,9 4,7 4,4 4,2 3,9 3,7 3,4 3,1 2,9 2,6
  1055  135   6,6 6,4 6,1 5,9 5,6 5,3 5,1 4,8 4,6 4,3 4,1 3,8 3,5 3,3
Begin SG 1060 147   7,3 7 6,8 6,5 6,3 6 5,7 5,5 5,2 5 4,7 4,4 4,2 3,9
  1065 158   7,9 7,7 7,4 7,2 6,9 6,6 6,4 6,1 5,9 5,6 5,4 5,1 4,8 4,6
  1070 170   8,6 8,3 8,1 7,8 7,6 7,3 7 6,8 6,5 6,3 6 5,8 5,5 5,2
  1075 181   9,2 9 8,7 8,5 8,2 7,9 7,7 7,4 7,2 6,9 6,7 6,4 6,1 5,9
  1080 193   9,9 9,6 9,4 9,1 8,9 8,6 8,3 8,1 7,8 7,6 7,1 7 6,9 6,5
  1085 204   10,5 10,3 10 9,8 9,5 9,3 9 8,7 8,5 8,2 8 7,7 7,5 7,2
  1090 215   11,2 10,9 10,7 10,4 10,2 9,9 9,6 9,4 9,1 8,9 8,6 8,4 8,1 7,9
  1095 226   11,8 11,6 11,3 11,1 10,8 10,6 10,3 10 9,8 9,5 9,3 9 8,8 8,5
  1100 237   12,5 12,2 12 11,7 11,5 11,2 11 10,7 10,4 10,2 9,9 9,7 9,4 9,2
  1105 248   13,1 12,9 12,6 12,4 12,1 11,9 11,6 11,4 11,1 10,8 10,6 10,3 10,1 9,8
  1110 258   13,8 13,5 13,3 13 12,8 12,5 12,3 12 11,7 11,5 11,2 11 10,7 10,5

Voorbeeld:

Je bier maken met 6% alcohol. Je verwacht dat het SG na vergisting 1010 zal zijn. De meting voor vergisting geeft echter een SG van 1040. In the tabel zie je dat er 100 gram per liter suiker aanwezig is en dat het alcohol percentage na vergisting uitkomt op 3,9%. Dit is duidelijk veel te weinig.

In de tabel zie je ook dat er 135 gram per liter is om een alcohol percentage te bereiken van 5,9%. Om dit te bereiken moet je dus nog 135 – 100= 35 gram per liter toevoegen.

Bron

 

Voor een beter rendement zou je onderstaande tips kunnen proberen

Maischwater: 3 tot 3,5 liter per KG. Spoelwater: 2 liter per KG 
Klam schroten, kafjes heel laten. 10 ml water per KG mout doorscheppen voor het schroten
Na 10 minuten maischen pH beslag meten, ideaal is 5.2. Eventueel aanzuren
Warmer spoelwater gebruiken omdat dit vaak snel afkoelt, bv 85C 
pH van het spoelwater meten de pH van water is vrijwel altijd te hoog
Tijdens het maischen elke 10-15 minuten het beslag een aantal malen omroeren
Uitmaschen SG meten, pH bepalen 
Na maischen het neslag goed doorscheppen en 10 minuten laten rusten om een goed filterbed te vormen
Tijdens spoelen de Wort voortdurend circuleren met maatbeker tot het helder is
60 minuten spoelen, als 1 CM op de bostel staat, spoelwater erop sprenkelen
Spoelen tot SG van laatste uitloop 1010 is (pH = 6.0)
Inhoud kookpan bepalen door de ruimte tussen de bovenrand en de wort te meten
Tijdens het koken een SG meting doen
Bovenstaande metingen in bv Brouwhulp ingeven om zo het rendement te bepalen

 

 

Deze woordenlijst is meteen een chronologische volgorde van het brouw process. Het begint bij het schroten van de mout en eindigt met het bottelen

 

Voordat je aan onderstaande stappen kan beginnen heb je best veel apparatuur nodig. Alle benodigde spullen heb ik in een lijstje gezet inclusief prijzen. Zie hier voor het lijstje link

 

 

Het pletten van het mout is de eerste handeling die een thuisbrouwer zelf uitvoert. Ik doe dit altijd de avond voor het brouwen of op de brouwdag zelf. Het geplette mout bewaar ik dan een nachtje in een afgesloten emmer. Het pletten van de mout wordt schroten genoemd.

De moutkorrels worden in een wals geplet zodat deze open gaan staan. Doordat de moutkorrels openstaan kan er water in opgezogen worden en worden enzymen geactiveerd om het aanwezige zetmeel om te zetten in suikers. De moutkorrels mogen niet volledig gemalen worden tijdens het schroten. De geplette moutkorrels worden later namelijk gebruikt als een natuurlijk filter.

 

 

 

Om je brouwsel tijdens de hoofd vergisting aan de gang te krijgen dien je goed werkende en actieve gist te gebruiken.

Ik gebruik veeal droge gist in zakjes. 1 zakje is voldoende voor 20 liter wort. Als je meer wort hebt kun je 2 zakjes gebruiken.

Als je zakjes gist van Wyeast gebruikt zorg er dan voor de gist tijdig is gestart, Wyeast gebruikt hiervoor zogenaamde smack packs. In het zakje zit voeding en een klein binnenzakje met gist. Door hard op het binnenzakje te duwen gaat het binnen zakje open en wordt de gist geactiveerd.

Wat van belang is dat je het pakje op tijd smackt. Dit is afhankelijk van de productie datum. Als het zakje 3 maanden geleden is geproduceerd, dan dien je het zakje 3 dagen voor het brouwen in te drukken. Hoe ouder de gist, hoe eerder je het dient te starten. Let dus bij aanschaf even op hoe oud het zakje is en bewaar het niet te lang.

 

 

Maischen is misschien wel de essentie van het bierbrouwen. Het in de moutkorrels aanwezige zetmeel wordt door enzymen afgebroken in suikers. Deze suikers worden later door de gist omgezet in alcohol en koolzuur. In de moutkorrel bevinden zich verschillende enzymen die elk hun werk doen bij een bepaalde temperatuur.

Bij elke temperatuur hoort een rustfase, tijdens deze fase moet de inhoud van de maischketel op temperatuur worden gehouden. We laten nu het beslag met rust om de enzymen hun werk te laten doen. Na de rustfase wordt de temperatuur met 1 graad per minuut of sneller verhoogt onder voortdurend roeren. Tijdens het maischen heet het mengsel in de pan maisch of beslag. Op 78 graden worden de enzymen gedeactiveerd.

Onderstaand schema geeft je een idee wat de verschillende temperaturen doen. In elk recept staan deze rustfasen ook aangegeven, maar als je zelf een recept ontwikkeld is het belangrijk te weten waarvoor de temperaturen dienen.

Vol bier Droog bier    
60-63 graden (62 optimaal) 0-10 minuten rust 45-60 minten Vergistbare suikers
70-75 graden (72 optimaal)  45-60 minuten rust 10-15 minuten  Onvergistbare suikers

 

De suikerrijke vloeistof die na het maischen is ontstaan dient van de moutkorrels en andere vaste bestanddelen te worden ontdaan, deze worden er dus uitgefilterd. Dit wordt het klaren genoemd.

Bostel en wort

Als de vloeistof uit de pan is gefilterd heten de overgebleven moutkorrels ‘bostel’ en is een rest product. De vloeistof die na het filteren van de maisch over blijft heet ‘wort’. Voor een groot gedeelte is de bostel het filter voor zichzelf. Ik maak ook gebruik van een zelfbouw hevelfilter. Door tijdens het filteren - hevelen water van 80 graden toe te voegen houden we voldoende vloeistof over en is de vloeistof mooi helder.

Tijdens het maischen zet ik alvast een pan met water (pan 2) op, om deze naar 80 graden te brengen. Na het maischen wordt de hevelfilter in de maisch pan (pan 1) geplaatst. Door de slang aan te zuigen begint de gefilterde vloeistof naar de kook pan (pan 3) te stromen. Net voordat de bostel droog komt te staan wordt er voorzichtig spoelwater ingegoten. Voor de hoeveelheid spoelwater houd ik vaak aan: kilo mout x 2. In al mijn recepten staat de hoeveelheid spoelwater vermeld.

 

 

Als alle vloeistof is overgeheveld naar de kookpan wordt meteen het vuur weer vol aangezet. Zodra de wort kookt wordt er hop toegevoegd. De hop op dit moment toevoegen zorgt voor de bittere smaak aan het bier. Er wordt gekookt met het deksel van de pan om eventuele schadelijke stoffen af te voeren. Het koken duurt tussen de 60 en 90 minuten afhankelijk van het recept.

Aan het einde van de kooktijd worden er vaak nog aroma hops toegevoegd voor extra smaak. Ook kunnen er kruiden of suiker worden toegevoegd aan het einde van de kooktijd, afhankelijk van het recept. Ik heb ook wel eens een recept met honing gemaakt, dit wordt dan toegevoegd als de vlam uit staat, dus na het koken.

Het koken zorgt er ook voor dat de vloeistof steriel wordt. Dit is meteen het lastige, want het wort is straks na het koelen erg bevattelijk voor infecties.

 

 

Om de gist bij het wort te kunnen doen moet de vloeistof ongeveer 20 graden zijn. Het wort is na het koken nog zo'n 95 graden, onder de 60 graden wordt het erg bevattelijk voor infecties. Het is dus zaak om zo snel mogelijk naar de 20 graden te komen, de gist erbij te doen en het vat af te sluiten! De materialen waar we mee werken zullen zeer goed gereinigd moeten zijn. De hevelfilter kan een tijdje mee worden gekookt om deze te ontsmetten. De andere attributen kunnen worden gereinigd als de wort nog kookt.

Sinds 2018 gebruik ik een pompje om de hete wort via de warmtewisselaar naar het gistvat te pompen. Ik hoef nu niet meer met een pan hete wort te sjouwen en het koelen gaat lekker vlot. Door de warmtewisselaar stroomt in de ene richting de hete wort en in de andere richting koud water uit te kraan. Op deze manier word de wort in 1x gekoelt van 95 graden naar 20 graden.

Als alle wort is overgeheveld kan de gist erbij en moet het vat direct luchtdicht gemaakt worden. Er komt een luchtdichte deksel op het vat, daarin zit een waterslot.

 

 

Het bier zit intussen afgekoeld en voorzien van gist in een luchtdicht kunststof vat met waterslot. Meestal werkt de gist het best in een temperatuur tussen de 18 en 25 graden. Ik zet het vat de eerste dagen in de woonkamer.

Het waterslot zit in het deksel omdat tijdens de hoofdvergsiting koolzuur ontstaat. Dit koolzuur kan ontsnappen via het waterslot. Er is veel ruimte in het vat zodat het gist proces de ruimte heeft en er schuim kan ontstaan.

De hoofdvergsiting zal binnen een paar uur al te zien zijn door een pluppend waterslot. Als het gisten niet op gang komt dan was misschien de gist niet goed, of is er te weinig gist toegevoegd. Meet dan na 24 uur het SG van de wort, als deze gedaald is, dan is de hoofdvergsiting op gang gekomen. Als dit niet zo is kan er nog wat gist of suiker worden toegevoegd.

De hoofdgisting duurt tussen de 3 en 7 dagen. Als het waterslot niet meer 'plupt' is de hoofdgisting klaar. Meet wel voor de zekerheid het SG.

 

 

De tweede gisting wordt nagisting genoemd. Dit gebeurd in een glazen fles met waterslot. In tegenstelling tot het plastic gistvat moet de glazen gistfles zo vol mogelijk komen. De nagisting gebeurd op dezelfde of een iets hogere temperatuur als de hoofdvergsiting.

Het lageren zorgt ervoor dat de dode gistcellen naar de bodem zakken. Het bier zal nu helder worden. Na 1 tot 3 weken is het lageren meestal klaar. De overgebleven gistcellen zullen nog wel koolzuur  aanmaken waardoor het waterslot kan blijven 'pluppen'. Zodra dit 'pluppen' voorbij is kan het bier worden gebotteld. Voor de zekerheid kun je dagelijks het SG meten, als dit niet meer daalt is het lageren klaar.

 

 

Bottelen is niet meer dan het bier overzetten van de lagerfles naar kleinere flesjes. Meestal gebruik ik hiervoor de standaard bruine flesjes. Vaak gebruik ik ook wel Trappisten flesjes en soms Grolsch beugels of 0,75 ml flessen. De keuze is aan jou.

Van belang is dat de flesjes en het vulpijpje goed gereinigd zijn. Ook zal er per flesje ongeveer 2 gram suiker moeten worden toegevoegd (6 gr per liter). De suiker zal zorgen voor koolzuur in het flesje. De koolzuur ontstaat dus pas tijdens de nagisting op fles. In de Brouwtips staat hoe je makkelijker suiker kan toevoegen.

Voordat je gaat bottelen meet je eerst de eind SG. Het begin SG heb je als het goed is ook. Via de rekentool kun je nu het alcohol percentage uitrerekenen link 

Na minimaal een week is je bier te drinken. Na een paar maanden zal het bier verder gerijpt zijn en vaak beter smaken, dus probeer gedult te hebben. Proost.

 

Veel gestelde vragen over de workshop bierbrouwen

 

Bier van een micro brouwerij moet je iets anders behandelen dan bier van een commerciële brouwerij. Een beschrijving en recepten vind je onder het kopje Bieren op deze website.

Bewaar het bier donker en rechtop. Donker bewaren zodat er niet teveel druk ontstaat in de flesjes en de flesjes heel blijven. Rechtop zodat dode gistcellen naar de bodem zakken en het bier helder wordt.

Het bier is drinkbaar  minimaal een week, maar liever een aantal maanden na de datum op de fles, dit is de bottel datum. Na het bottelen moet er nog koolzuur worden gevormd. Langer bewaren kan de smaak positief beïnvloeden, vooral bij donkere bieren. Zet het bier 48 uur voor gebruik op de koudste plek in de koelkast, dit voorkomt veelal dat het bier spontaan het flesje uitkomt bij het openen.

Schenk het bier rustig in, het liefst boven een bakje voor het geval het bier eruit loopt. Een micro brouwerij heeft geen professionele filter installatie. Het bier kan dus wat troebel zijn. Als je het flesje rechtop hebt bewaard zal de dode gist op de bodem liggen. Je hoeft dus niet het hele flesje leeg te schenken. Door het onderste deel niet mee te schenken heb je een helder biertje.

Koud of warm drinken, je maakt zelf de keuze. Sommige biertjes smaken lekkerder als ze koud zijn. Donkere bieren smaken vaak lekkerder als ze wat warmer zijn, tot wel 15 graden.

 

Download hier de Bewaar instructie

 

De workshop bierbrouwen duurt van 11:00 tot ongeveer 17:00

- Omstreeks 11:00 ontvangst met koffie

- Vanaf 11:15 een uur theoretische uitleg over het brouwproces

- 12:15 Aanvang van het brouwproces

- 13:00 Lunch

- 13:30 Verder met het brouwproces

- 14:30 Proeverij met 4 soorten bier van de Brakke Brouwer

- 15:30 Verder met brouwproces

- 17:00 Afronden

- Na ongeveer 6 weken kun je 6 van je zelf gebrouwen biertjes komen ophalen. Hierover zullen we een afspraak maken op de dag van de Workshop

 

 

De workshop bierbrouwen wordt gegeven in een woonhuis. We hebben niet voldoende ruimte voor meer dan 8 personen. De workshop word gegeven vanaf 6 aanmeldingen. Tot dusver lukt het altijd om de workshop door te laten gaan.

 

 

We hebben op het moment geen mogelijkheid om de workshops op een andere datum te geven dan de data die op de website staan. Een andere lokatie is voor ons geen mogelijkheid.

 

 

Autorijden na het drinken van alcohol is uiteraard op eigen risico. Van de overheid mogen we met 2 glazen bier gedronken in het laatste uur nog rijden. Dit komt overeen met 0,5 promille

Een standaard glas bevat 25cl, de proefglaasjes die wij gebruiken zijn 15cl

De workshop wordt trouwens in het centrum van Apeldoorn gehouden. Apeldoorn is een leuke winkelstad, dus je kunt gerust je vrouw als BOB meenemen :-)

 

 

De workshop wordt gegeven in een woonhuis in het centrum van Apeldoorn

- Op 1 minuut afstand is een betaalde parkeer plaats

- Op 5 minuten lopen, in dezelfde straat is het NS station

- Er is een busstation in de straat

 

 

De kosten van de bierbrouw workshop zijn 50 euro per persoon. De workshop gaat door bij 6 personen, het maximum is 8 deelnemers. De kosten zijn inclusief cursus gidsje, koffie en thee, lunch, proeverij en 6 door jezelf gebrouwen biertjes. Tijdens de workshop is het bij voldoende voorraad mogelijk om biertjes te kopen voor 2 tot 4 euro euro per stuk.

Zie ook het kopje 'Hoe ziet het programma er uit' 

 

 

Ja, we denken dat deze workshop voor elke volwassene leuk is. Er is wat theorie en tijdens het brouwen zijn er kleine klusjes. Het brouwen is eigenlijk gewoon een leuk en interresant proces. Iedereen wordt tijdens deze lange middag bezig gehouden. Daarnaast word je goed verzorgt met een drankje en hapje. Wil je echt het bier van De Brakke Brouwer niet proeven, dan kunnen we daar rekening mee houden, dit dien je dan wel van te voren aan te geven.

 

 

Tijdens de workshop bierbrouwen gaan we meestal een dubbel brouwen. We brouwen de dubbel of tripel aan de hand van het recepten van Miss Michonne, Den Enghel tripel of de Sweet Angel.

Er is gekozen voor dit recept omdat het een zeer toegankelijk bier is en omdat het maisch schema erg goed past bij de theorie les.

 

 

Als je een flesje hebt leeggedronken moet je deze direct goed omspoelen. Als je een aantal flesjes bij elkaar hebt verzameld kun je ze 15 minuten onderdompelen in heet water. Het etiket komt er dan af en de flesjes zijn voorlopig schoon genoeg. Bewaar de flesjes op z'n kop of doe er een stukje aluminium folie overheen. Voordat je de flesjes meeneemt naar de workshop kijk je door de opening naar de bodem, als er smerigheid op de bodem zit zijn de flesjes niet bruikbaar!

Alle 33cl flesjes waar een kroonkurk op zit zijn te gebruiken, behalve de flesjes met een draai kroonkurk! Neem ajb geen halve liter flessen mee!

Voordat het bier gebotteld word zal ik de flesjes verder ontsmetten.

 

 

Als je de workshop wilt weggeven aan iemand kun je onderstaande cadeaubon downloaden, uitprinten en invullen. Het downloaden en uitprinten van de cadeaubon betekend niet dat je bent ingeschreven. Je zult de persoon aan wie je de Workshop cadeau doet nog steeds moeten inschrijven. De deelnemer zal de workshop ter plekke contact moeten afrekenen.

Download de Cadeaubon voor de Workshop Bierbrouwen